Co pacjent powinien wiedzieć o układzie pokarmowym?

Układ pokarmowy, zwany też układem trawiennym, składa się z przewodu pokarmowego oraz gruczołów, które wydzielają szereg substancji trawiennych lub ułatwiających proces trawienia. Przewód pokarmowy to rurowaty narząd, rozciągający się od jamy ustnej aż do odbytu. Jego zadaniem jest przyjmowanie pokarmów, ich rozdrabnianie i trawienie, a następnie – wchłanianie substancji odżywczych oraz wydalanie niestrawionych resztek pokarmowych. Wszystkie te procesy zachodzą w uporządkowany sposób w odpowiednich odcinkach przewodu pokarmowego. Upośledzenie czynności któregoś z odcinków zaburza jednocześnie funkcjonowanie pozostałych.
W jamie ustnej następuje rozdrobnienie pokarmu. Tu również zaczyna się proces trawienia węglowodanów, zapoczątkowany przez amylazę – enzym wydzielany przez ślinianki. Następnie, poprzez gardło i przełyk, pokarm dostaje się do żołądka – swego rodzaju rezerwuaru, w którym odbywa się wstępny proces trawienia białek. Głównym enzymem trawiennym żołądka jest pepsyna. W procesie trawienia bierze również udział kwas solny, który jest produkowany przez komórki okładzinowe żołądka. W żołądku powstaje też tzw. czynnik wewnętrzny, albo czynnik Castle’a, który umożliwia wchłanianie witaminy B12, niezbędnej min. w produkcji krwinek czerwonych.
Dalsze etapy trawienia, a także wchłaniania związków pokarmowych, zachodzą już w jelicie cienkim. Ma ono około 5 metrów długości i składa się z trzech odcinków: dwunastnicy, jelita czczego oraz jelita krętego. Rozkład pokarmów zachodzi tu przy udziale enzymów, wydzielanych przez jeden z najważniejszych gruczołów trawiennych – trzustkę oraz wytwarzanych w samej błonie śluzowej jelita cienkiego. W procesie trawienia tłuszczów niezbędne są również wytwarzane w wątrobie kwasy żółciowe, które umożliwiają enzymatyczny rozkład i wchłanianie lipidów.
Trzustka jest miejscem wytwarzania szeregu enzymów trawiennych, min. trypsyny, amylazy i lipazy, odpowiadających odpowiednio za rozkład białek, węglowodanów i tłuszczów. Omawiając enzymy wydzielane do światła jelita cienkiego, należy również wspomnieć o laktazie, produkowanej przez komórki jelitowe. Bierze ona udział w trawieniu laktozy – głównego węglowodanu zawartego w mleku. Niedobór laktazy jest bardzo często obserwowany w chorobach zapalnych jelit lub po infekcjach wirusowych przewodu pokarmowego. W jego następstwie może dochodzić do biegunek, związanych z nietolerancją mleka.
Większość substancji odżywczych wchłania się już w górnym odcinku jelita czczego. Jednak witamina B12, do której wchłaniania potrzebny jest wspomniany wcześniej czynnik wewnętrzny, oraz kwasy żółciowe wchłaniane są w końcowym odcinku jelita krętego. Z tego względu, schorzenia jelita krętego lub stany po jego resekcji prowadzą do niedoborów tych związków. W rezultacie może dochodzić min. do rozwoju niedokrwistości złośliwej oraz do niedoborów witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, i K). Nadmiar niewchłoniętych w jelicie krętym kwasów żółciowych może również drażnić śluzówkę jelita grubego, powodując biegunki.
Jelito grube, którego długość wynosi około 1-1,2 m, składa się z okrężnicy i odbytnicy. Okrężnica dzieli się na następujące odcinki: kątnicę, wstępnicę (okrężnicę wstępującą), poprzecznicę (okrężnicę poprzeczną), zstępnicę (okrężnicę zstępującą) i esicę (okrężnicę esowatą). W okrężnicy wchłaniana jest woda i elektrolity oraz formowane są masy kałowe. Uformowany kał utrzymywany jest w esicy i odbytnicy, dopóki świadome rozluźnienie zwieraczy nie umożliwi jego wydalenia na zewnątrz.
Aktualizacja: 2017-01-10
lek. med. Aneta Czekiel Klinika Chorób Wewnętrznych, 4. Wojskowy Szpital Kliniczny we Wrocławiu

Książki


Komentarze (0)

Dodaj swój komentarz

Żeby dodać komentarz, musisz się zalogować lub zarejestrować

Zobacz także