Przewlekłe „serce płucne”

Mianem tym określamy zespół objawów manifestujących się wtórnie w układzie krążenia, a zwłaszcza w sercu, w następstwie pierwotnych zmian chorobowych w układzie oddechowym lub zmian w naczyniach płucnych, doprowadzających do nadciśnienia w tętnicy płucnej i przewlekłego przeciążenia prawej komory (z przewlekłą niewydolnością prawokomorową włącznie).
Ze względu na współwystępowanie niedomogi układu oddechowego i narządu krążenia oraz nieodwracalny zazwyczaj i postępujący charakter stwierdzanych zmian, przewlekłe serce płucne zalicza się do grupy dziesięciu najczęstszych przyczyn śmierci człowieka.
Przyczyny. Wśród przyczyn warunkujących podwyższone ciśnienie w tętnicy płucnej należy wymienić:
●  przewlekłe choroby układu oddechowego, jak rozedma płuc, nawracające zapalenie płuc, pylica, krzemica, przewlekłe nieżyty, czyli stany zapalne oskrzeli (bardzo często podtrzymywane nałogowym paleniem papierosów),
●  zwłóknienia pozapalne lub po przebytych zmianach gruźliczych w tkance płucnej,
●  deformacje anatomiczne – wrodzone lub nabyte – klatki piersiowej,
●  rozstrzenie oskrzeli,
●  sprawy zakrzepowo-zatorowe w naczyniach krążenia płucnego itp.
W Polsce przypadki przewlekłego serca płucnego spotyka się stosunkowo często, gdyż aż 4-9% chorych wymaga leczenia szpitalnego na oddziałach chorób wewnętrznych.
Wskutek narastającego zapylenia powietrza atmosferycznego i częstych nawracających zakażeń dróg oddechowych oraz rozszerzania się nałogu palenia papierosów na coraz młodsze osoby częstość przewlekłego serca płucnego w ostatnich latach wyraźnie i systematycznie wzrasta.
Objawy. Spośród początkowych dolegliwości odczuwanych przez chorego z przewlekłym sercem płucnym należy wymienić przede wszystkim:
●  mniej lub silniej wyrażoną duszność wysiłkową (a w cięższych przypadkach nawet spoczynkową),
●  uporczywy i męczący kaszel połączony z odpluwaniem żółtozielono lub niekiedy rdzawo podbarwionej plwociny,
●  ogólne osłabienie,
●  ociężałość,
●  apatię,
●  senność, a nawet pomroczność aż do utraty przytomności włącznie,
●  bladoszare lub nawet sinawe zabarwienie skóry, zwłaszcza warg, płatków usznych, policzków, palców rąk i stóp, a w cięższych stanach choroby całego ciała.
W późniejszym okresie – jako wyraz rozwijającej się niewydolności krążenia – dołączają się obrzęki kończyn dolnych oraz przesięki, czyli płyn wolny w jamach ciała (opłucna, otrzewna, worek osierdziowy).
W schyłkowym okresie choroby u wielu chorych występują także zaburzenia rytmu pracy serca.
Choroba ma pierwotną przyczynę w układzie oddechowym i charakter przewlekły. Stąd też skuteczne przeciwdziałanie jej występowaniu i niekorzystnym konsekwencjom wiedzie przez zapobieganie wszelkim chorobom układu oddechowego, które w swym przewlekłym przebiegu powodują: ograniczenie powierzchni wymiany gazowej w pęcherzykach płucnych, przewlekłe nieżyty oskrzeli, zmniejszenie objętości łożyska naczyniowego krążenia płucnego itd. Zapobiega to w konsekwencji wzrostowi ciśnienia w łożysku tętnicy płucnej i przewlekłemu obciążeniu prawej komory serca.
Zapobieganie. Wśród świadomych działań profilaktycznych – zależnych od nas samych – należy przede wszystkim wymienić zaprzestanie palenia papierosów oraz systematyczne, skuteczne leczenie pod nadzorem lekarza wszelkich przewlekłych stanów chorobowych układu oddechowego.
U osób zaś z rozwiniętym sercem płucnym bardzo ważne znaczenie ma – i w większości przypadków przynosi dość wyraźną ulgę – poprawa wentylacji pęcherzykowej przez ćwiczenia oddechowe wydłużające wydech i pogłębiające wdech, np. wydech przez dren gumowy (plastikowy) lub szklaną rurkę do naczynia z wodą, albo wydech przez przymknięte usta lub wdech głęboki z maksymalnym wykorzystaniem przepony, zabiegi ułatwiające udrażnianie i oczyszczanie dróg oddechowych wykonywane pod nadzorem pielęgniarki środowiskowej i lekarza domowego.
Postępowanie domowe. Często, w celu domowego łagodzenia odczuwanych dolegliwości, trzeba uciekać się do stosowania zaleconych i wypróbowanych przez lekarza preparatów farmakologicznych.
●  Rozszerzając oskrzela, ułatwiają one wentylację płuc i wymianę gazową.
●  Działając przeciwbakteryjnie, likwidują lub przynajmniej łagodzą przewlekłe nieżyty dróg oddechowych, nasilające – zwłaszcza w sezonie wiosennym lub jesiennym – duszność.
●  Przez działanie rozrzedzające wydzielinę dróg oddechowych oraz działanie wykrztuśne ułatwiają udrożnianie drzewa oskrzelowego i tym samym zmniejszają subiektywnie odczuwaną duszność.
●  Dołączająca się niewydolność krążenia stwarza potrzebę podjęcia przez lekarza leczenia wspomagającego układ krążenia.
●  Nagłe pogorszenie wydolności oddechowo-krążeniowej u osób z przewlekłym sercem płucnym jest zazwyczaj skutkiem zakażenia oskrzeli lub miąższu płuc. Brak efektów leczenia domowego przez lekarza i pogarszający się stan zdrowia chorego są wskazaniem do leczenia szpitalnego.
Prof. dr hab. med. Kazimierz Janicki

Fragment pochodzi z książki

Fragment publikacji „Domowy poradnik medyczny” pod redakcją Kazimierza Janickiego. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2011

Książki


Komentarze (0)

Dodaj swój komentarz

Żeby dodać komentarz, musisz się zalogować lub zarejestrować